देश/ विदेशको समाचारः एचकेनेपाल डट कम

नेपाली डायस्पोरा जातिविभेद र रंगविभेद! -जे.बि.शेर्पा

December 29th, 2009

जे.बि.शेर्पा /एचकेनेपाल डट कम -
एई भोटे…. !…. तं बढता बोल्छ्स्? म को हुँ चिनेको छस् …. स्स्साले यहींबाट तल ख़साली दिउं …?
जीवनमा विर्सनै नसक्ने गरि सुन्नु परेको वाक्यको एक लहर हो यो! करीब १९, २० वर्षे उमेरको हुँदा तत्कालीन बग्गिखानाका (पुतलीसड़क) एक पुलिस हाकिम साबले व्यक्त गरेको अत्यन्तै अमानविय कटु शब्दवाण हो, जसले मलाई नमरुन्जेल घोची रहनेछ!

वास्तवमा म त्यस बखत चिन्जानको एक प्रहरी हवल्दार दाईसंग कुरा गरिरहेको थिएँ। बिना अर्थ, एक निर्दोष मानिसलाई एक्कासी त्यस्तो भन्नुमा पुलिसिया अहमपनले भन्दा पनि उ जातिविभेदको संकीर्ण मानसिकताले पीडित लाग्थ्यो! के गर्ने कहिलेकाँही पिएपछि हाकिम बौलाउँछ भन्दै त्यों हवल्दार दाइले मलाई जोगाएर तल बाहिरसम्म ल्याई दिएका थिए!

शायद हामीमध्ये कमैले मात्र नेपालमा हुँदा जातिविभेद र रंगविभेदको तितो अनुभव भोग्नु नपरेको हुन् सक्छ यस अर्थमा जातिविभेद र रंगविभेद नेपाली समाजबाट हटेको र घटेको भने छैन। कुनै न कुनै रुपमा त्यो बेला बेलामा प्रकट हुन्छ। व्यक्त हुन्छ। नेपालको सन्दर्भमा भन्नु पर्दा प्राय गरी दलित जात जातिहरु जातिविभेदबाट उत्पिडित देखिन्छन्। बेला बखत छापाहरुमा आउने समाचारहरुले यहि खाले नेपाली सामाजिक चित्र प्रस्तुत गर्दछ। शहरी समाजमा भने दलितहरु त्यस्ता समस्याहरुबाट कमै पीडित छन्। तर पनि, शहर बजारमै पनि बिभिन्न खाले तिरस्कारयुक्त वा विद्वेषपूर्ण व्यवहार यस पंक्तिकारले पनि केही पटक भोगि सकेको छ। आफ्नै देशमा यस्ता खाले व्यवहार नभोग्ने सायदै कमै नेपालीहरु होलान। जानी नजानी घट्ने यस्ता खाले दुर्व्यवहार कम हुँदै जान अझै धेरै समय लाग्नेछ।

रंगविभेद र जातिविभेदको समस्या संसारका अति विकसित ठहरिने देशहरुमा समेत अनुभव गर्न सकिन्छ। तर, यसरी पश्चिमा मुलुकहरुमा हामीहरूले अनुभव गर्नु परेको त्यस्ता व्यवहारहरु त्यति गम्भीर प्रकृतिका हुन्नन्। यस पंक्तिकारको १० वर्षे यूरोप बसाई अवधिभर कुनै एकजना गोरेले पनी कहिल्यै एई तं बिदेशी वा फलानो भनेर निम्न स्तरको तुच्छ व्यवहार गरेको सम्झना छैन। बरु के बुझेकोछु भने यिनीहरु स्वभावले नै अतिनै सहनशील र सानो तिनो झमेला वा झैँ झगडामा पर्न नचाहने मानशिक्ता लिएका मानिसहरु हुन्। भेड़ा भेडाको बथानमा, बाख्रा बाख्राकै बथानमा भने जस्तै गोरो छालाले गोरेनै बढी मन पराउनु अनि कालो छालाले कालो छालानै बढी मन पराउनु र प्राथमिकता दिनुमा रंगविभेदी मानशिकता र जातिविभेदी मानशिकताले भन्दा पनि स्वजातिय आकर्षणले नै धेरथोर उर्जा पुर्र्याई रहेको हुन्छ। यो प्रकृतिजन्य व्यवहार हो र यो सर्व व्याप्त छ।

कतिपय तेस्रो विश्वका आप्रवासीहरु जस्तै: पाकिस्तान, बंगलादेश, भारत, श्रीलंका, अफ्रिका मानिसहरु त आएको दुई चार महिना मै के सोच्छन् भने यी गोरा छाला भएकाहरु हामीहरुलाई देखनै चाहन्नन्, यिनीहरु रेसिस्ट हुन् इत्यादि! रोजी रोटीको या पढ़ाई लेखाइको सिलसिलामा अर्काको देशमा आएर लामो समयसम्म बस्ने प्राय विदेशीहरू न त उनीहरुको भाषा संस्कृति कै इज्जत गर्छन न त नीतिनियम नै पालना गर्छन्। उदहारणको लागि: लामो समय बिदेश बस्दा पनि स्थानीय जनजीवनमा भिज्न नसक्नु, भिज्न नचाहानु, आफ्नै देशमा हुंदाको फोहोरी बानीहरु, असभ्य बानीहरु नत्याग्नु ! कुनै खैरेले ए भाई चुरोट्को ठूटा भुइंमा हैन त्यों भाँडोमा फाल्ने भन्दा तेरो किन टाउको दुख्यो भन्दै निहुँ खोज्ने खाल्का बिदेशीहरुको जमातले गर्दा पनि सवै बिदेशीहरु उस्तै हुन्छन् भन्ने मानशिकता बढ़ी रहेको छ। कोठा खोज्दा घरपतिले तिमी कुन देशका हौ भनेर सोध्ने सामान्य भै सकेकोछ। उनीहरु विदेशीहरुको अस्वाभाविक र अव्यावहारिक रहनसहन र जीवनशैलीबाट दिक्क देखिएका मात्र हुन्। त्यसलाई सिधै रंगविभेद र जातिविभेदको रंगले रंग्याई हाल्नु उपयुक्त हुँदैन। यदि खैरेहरु रेसिस्टनै हुन् भने पनि उनीहरु रेसिस्ट बन्ने कारक तत्व भनेको तिनै बिदेशीहरुको व्यबहारले हो। तर, युरोपमा भएका अन्य आप्रवासीहरुको तुलनामा नेपाली डायस्पोराले भने कमै मात्र त्यस्तो व्यवहार भोग्नु परेको सुनिन्छ र नेपालीहरुले पनि आजसम्म नेपालको र नेपालीको परिचय जोगाएर राख्न सकेकोछ।

स्वाभाविक रुपमा आफ्नो देश र गाऊं ठाऊको मायाँ बाहिरकालाइ भन्दा त्यही देशका र स्थानका मानिसहरुमा बढ़ी हुने भएपनि आफूले सहारा लिएको देश र जनताप्रति थोरै मायाँ र आदर गरि दिंदा धमिलिँदै गई रहेको बिदेशीहरुको छवि र सम्बन्ध सुध्रिन्थ्यो होला। तर, अब झन झन त्यों तिक्तताको दूरी बढ्दै गई एक राजनितिक र सामाजिक मुद्दासमेत बनी सकेको छ। युरोपका कतिपय देशहरुमा आप्रवासी विरोधी राजनितिक दलहरु सक्रिय र लोकप्रिय हुँदै गईरहेकोछ, बेल्जियममै पनि भ्लाम्स वेलांग भनिने आप्रवासी बिरोधि दल शक्तिशाली हुँदै गैरहेकोछ। भर्खरैमात्र स्विटजरल्यांड जस्तो देशका जनताहरुले मुस्लिम धर्मावलम्बीहरुको “”मीनार” बनाउन नपाउने पक्षमा मतदान गरे जून आफैमा अनौठो र सोचनीय छ।

वास्तवमा गहिरिएर सोच्ने हो भने यस्तो जातिविभेद र रंगविभेदको समस्या पश्चिमा मुलुकहरुमा नभएर हाम्रो आफ्नै देशमा सर्वव्याप्त छ! नत्र १९७२ को बुरुंडी मानव संहार र १९९४ को रुवान्डाको त्यत्रो ठूलो मानव संहार किन भएको थियो ? त्यस बेला करीब पाँचदेखि दश लाखको संख्यामा हुतू र तुत्सी जाति एक आपसमा मारकाट गरेर मारिएका थिए। कतिपय मुस्लिम राष्ट्रहरुमा सुन्नी र शिया समुदायबीच मारकाट चलिरहेछ। भारतमै पन बेला बेलामा ठूला ठूला सांप्रदायिक दंगाहरु भैरहन्छन्। बंगालीले गोर्खाली नेपाली, मद्रासिले यु.पि.कालाई र कुनैले पंजाबीलाई जात जातिको आधारमा गर्ने दुर्व्यवहार अति चरम अवस्थामा छ। देश , धर्म , भाषा संस्कृति र छालाको रंगसम्म एउटै हुँदा पनि त्यस्तो आपसी विद्वेष किन? के त्यों जातिविभेद र रंगवि भेदको निकृष्ट र चरम रुप हैन?

हामी यूरोप अमेरिकामा बस्ने नेपालीहरु आफ्नो कुनै काम सोचे जसरी भै दिएन भने वा कुनै समस्या आई दियो, ढिला सुस्ती भै दियो भने सोझै त्यसलाइ तुरुन्तै जातिवाद्को रंगमा रंगाई दिन्छौ र प्याच्च चोर खैरेहरू… !! स्साला रेसिस्टहरु… !! भनेर आफ्नो रिस र कमजोरीलाई पखालछौं। यदि, त्यही मान्छेबाट त्यों काम भैदिएको भए वाह ! क्या राम्रो मान्छे परेछ क्या देश छ, क्या सिस्टम बनेको छ, हाम्रो देशमा जस्तो हो र ? भनी हाल्छौं तर यहींका वासिन्दाहरु स्वयं पनि कर्मचारीतंत्रबाट कति पीडीत छन् आजित छन भन्ने कुरो बुझ्न चाहिं चाहन्नौ। हामीहरुले भन्दा पनि बढ़ता दुःख पाउने यहिंका खैरेहरु पनि छन्। जे जस्तो कामकुराहरुलाई पनि हामी पहिलो पटक मै शंकास्पद र नकारात्मक रूपले लिन्छौ यो हामीहरुको नानीदेखि लागेको बानी भने झैं भै सकेको छ। जातिभेद र रंगभेदको हामी आफैं कति पक्षपाती छौं ? हामीले काठमांडूको खाली सिसी र कागज किन्ने र आलू गोभी बेच्ने वा केश काटने भाई भैयाहरुलाई कति आत्मियता दर्शाएका थियौं ? सोझा साझा निमुखा गरीब पहाड़ी होस या प्रष्ट नेपाली बोल्न नसक्ने हिमाली, यिनीहरुलाई कहिल्यै गिज्याएका, होच्याएका थिएनौ?

माओवादीहरु भन्ने बितिक्कै प्राय बाहुन क्षेत्री समुदायका नेपाली दाज्यूभाईहरुले कस्तो खाले अनुहार र मानिसहरुको चित्रण गर्छन्? माओवादी आन्दोलन वर्गीय आन्दोलन भए पनि किन जातीय आन्दोलन जस्तो बन्दै गई रहेछ? किन अन्य मंगोल मुलका नेपालीहरु र दलित जातिहरु बढ़ी मात्रामा भावनात्मक रुपमा माओवादी लाई आफू नजिक सम्झनछन् वा उनीहरुप्रति सहानुभूति राखछन्? साम्प्रदायिकता र जातिभेदको रंग सातसमुन्द्र पारीको दूरी पार गरे पनि त्यों किन पखालिएको सम्म पनि छैन? यहाँ पनि हामीहरूले भन्न छाडेका छैनौ कि त्यों बाहून? त्यों नेवार ? ए त्यों भोटे ? मदिशे ? त्यों झापाली, त्यों स्याँग्जाली? त्यों नाक चुच्चे, त्यों नाक थेप्चे ! त्यो कांग्रेसी त्यो एमाले त्यो मावादी !!! बिडम्बना विदेशमै पनि यसरी विभिन्न राजनितिक आस्था, क्षेत्रीयता र जातजातीयताको आधारमा हामीहरु टुक्रा टुक्राहरुमा बिभाजित छौं! एक नेपालीले अर्को नेपालीलाई सिर्फ भाई बंधुत्वको नजरले मात्र हेर्न नसकेसम्म, अन्धो र कट्टर राजनीति अनि जातियताको रडाको नत्यागेसम्म यो समस्या यथावत रहिरहनेछ वा हुन सक्छ यो झनै चर्कँदै जानेछ, जुन नेपाल, नेपालीपन र नेपाली मनको परिचय भने पक्कै हैन!!!
tongmarmendok @gmail .com

Popularity: 14%

Entry Filed under: News, विचार/विविध