लमजुङ । बेँसीसहर नगरपालिका–३, गाउँसहरस्थित लमजुङ दरबारको कालिका भगवती मन्दिरमा अहिले नेपालीको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिन्छ।
समयसँगै पूजाको सङ्कल्प फेरिए पनि पुस्तौँदेखि चल्दै आएको धार्मिक विधि र परम्परा भने निरन्तर छ । मुख्य पुजारी सोमराज बरालका अनुसार घटस्थापनादेखि पूर्णिमासम्म गरिने विशेष पूजामा जनताको कल्याणको कामना गर्दै सङ्कल्प गरिन्छ।
“पहिले राजाको भलो होस्, राम्रो होस् भनेर सङ्कल्प गरिन्थ्यो । अहिले देशका जनताको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै पूजा गर्ने गरिएको छ”, उनले भने । यहाँ कालिका भगवतीको आराधनासँगै विभिन्न देवीदेवताको नाम पुकारेर पूजा गर्ने परम्परा छ।
महाकाली, महालक्ष्मी, महासरस्वती, ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वर, दश अवतारका देवता, चिरञ्जीवी, पाञ्चायन देवता, गोरखनाथ, शिव पञ्चायत र चण्डीदेउरालीलगायत तेत्तीस कोटी देवीदेवताको स्मरण गर्दै पूजा गरिने मुख्य पुजारी बरालले बताए।
स्थानीय धार्मिक मान्यताअनुसार लमजुङ कालिकालाई जेठी, गोरखा कालिकालाई माइली, उदिपुर कालिकालाई साइँली र बागलुङ कालिकालाई कान्छी मान्ने परम्परा छ । यी चार कालिका मन्दिरलाई दिदीबहिनीका रूपमा जोडेर हेर्ने जनविश्वास रहेको बरालले बताए।
गाउँसहर कालिका मन्दिर संरक्षण तथा व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष राजेन्द्र बोहोराका अनुसार कालिका भगवती तत्कालीन शाह राजपरिवारकी कुलदेवी थिइन् । विसं १५५० मा यशोब्रह्म शाह लमजुङका राजा बनेपछि गाउँसहर दरबारसँगै कालिका मन्दिर स्थापना गरी कुलदेवीका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ । राजपरिवारको समयदेखि चलिआएको पूजामा अहिले सङ्कल्पको उद्देश्य परिवर्तन भए पनि परम्परागत विधि कायम रहेको उनले बताए।
मन्दिरको पूजा तथा व्यवस्थापनमा २२ जना सुसारेको भूमिका रहन्छ । मन्दिरभित्र प्रवेश गरी देवीको पूजा गर्ने परम्परा बराल, बोहोरा, आले र राना समुदायका पुजारीसँग जोडिएको छ भने अन्य सुसारेले पूजाको तयारी र व्यवस्थापनमा सहयोग गर्छन्।
यहाँको दसैँ परम्परामा फूलपाती भित्र्याउने विधि विशेष महत्वको छ । फूलपातीको अघिल्लो दिन षष्ठीमा दरबार परिसरमा विशेष पूजा गरिन्छ। त्यसपछि फूलपाती लिन जाने आठ जना सुसारेको टोली बेँसीसहरस्थित लक्ष्मीनारायण मन्दिर पुग्छ।
त्यहाँ पूजा तथा भजनकीर्तन गरेपछि टोली बेँसीसहर नगरपालिका–७ स्थित मस्र्याङ्दी क्याम्पसनजिकैको मस्र्याङ्दी नदी किनारमा जान्छ । त्यहाँ एउटा बोकाको बलि दिइन्छ । त्यसपछि टोली रातभरि त्यहीँ बसेर भजनकीर्तन गर्दै जाग्राम बस्छ।
भोलिपल्ट बिहान स्नान गरेपछि टोली फूलपातीका सामग्री सङ्कलन गर्न बेँसीसहर नगरपालिका–८ स्थित फूलबारीतर्फ लाग्छ । फूलबारीबाट आवश्यक फूल तथा पूजासामग्री सङ्कलन गर्दै चण्डीथुम्का पुग्छ । बेलपत्र, अशोकको पात, जयन्ती, आकुरीमाकुरी फूललगायत पूजा सामग्री सङ्कलन गरी फूलपाती तयार गरिन्छ । सङ्कलन गरिएका फूललाई बाटोमा बिसाउन नहुने परम्परा रहेको छ।
लमजुङ दरबारबाट दस अवतारको पूजा गरी कलश बोकेका माउलेनी, भजन गाउने भजनिया, मालश्री गाउने समूह तथा नौमती बाजा र निसानसहितको टोली चण्डीथुम्का पुग्छ । त्यहाँ दुवै टोलीको भेट भएपछि पूजा गरी कुपिण्डो र बलि अर्पण गरिन्छ । त्यसपछि मालश्री धुन, भजन र बाजागाजासहित फूलपातीको डोली कालिका मन्दिरमा ल्याएर दसैँ घरमा भित्र्याइन्छ।
बडादसैँमा यहाँ सरकारी परम्पराअनुसार बोका, सुँगुर र भेडालगायत २७ वटा पशु तथा छ वटा राँगाको बलि दिइन्छ । भक्तजनले व्यक्तिगत रूपमा पनि बलि चढाउने भएकाले दसैँमा बलि दिइने पशुको सङ्ख्या ६० सम्म पुग्ने गरेको छ।
चैतेदसैँमा भने २७ वटा बलि दिने परम्परा छ । भस्मी प्रशासन कार्यालय लमजुङका प्रमुख ईश्वरकमल श्रेष्ठका अनुसार मन्दिरमा बडादसैँका लागि रु पाँच लाख र चैतेदसैँका लागि रु दुई लाख ७० हजार खर्च हुने गरेको छ । पूजाका लागि छुट्याइने बजेट २०७८ यता बढ्दै आएको छ । यस वर्षको भने हालसम्म रकम निकासा नभएको उनको भनाइ छ।
देवीदेवताको स्मरण, कालिका मन्दिरलाई दिदीबहिनीका रूपमा जोड्ने धार्मिक मान्यता र फूलपाती भित्र्याउने परम्पराले यस मन्दिरको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वलाई आज पनि जीवन्त राखेको छ। रासस
